Göğüste duyduğunuz ses nereden gelir ve neden değişir?
Kısa cevapSes, trakea ve büyük bronşlarda hızla akan havadan doğar ve akciğerden geçerek göğüs duvarına ulaşır. Bir ses değiştiğinde ya sesin doğduğu yer, ya hava akımı ya da sesin geçtiği yol değişmiştir.
Ses nerede doğar?
Solunum sesi trakea ve büyük bronşlarda doğar. Bu hava yollarında hava hızlı ve düzensiz akar, bu düzensiz akım da bir hışırtı üretir.
Küçük hava yollarında ise hava çok yavaş akar ve neredeyse hiç ses çıkarmaz. Sesi en net boyunda, trakeanın üzerinde duyarsınız, çünkü orada stetoskop sesin doğduğu yerin hemen üstündedir.
Göğüs duvarında ses neden daha yumuşaktır?
Ses göğüs duvarına ulaşana kadar havalı akciğerden geçer. Havalı akciğer sesin tiz kısmını süzer. Bu yüzden göğüs duvarına daha pes ve yumuşak bir hışırtı ulaşır. Bu sese veziküler ses diyoruz.
Veziküler ses inspiryumda, yani nefes alırken daha gürdür. Ekspiryumda, yani nefes verirken kısa ve silik duyulur.
Bir ses neden değişir?
Hastalıkta ses üç nedenle değişir. Nedeni bulmak için her hastada aynı üç soruyu sorun.
- Kaynak mı değişti? Yeni bir ses doğar. Örneğin daralmış bir bronş titreşirse wheezing (hışıltı), kapalı küçük bir hava yolu aniden açılırsa ral duyulur.
- Akım mı değişti? Ses zayıflar ya da güçlenir. Hasta yüzeyel solursa, hava yolları ağır daralırsa (obstrüksiyon) ya da bir bronşu mukus tıkarsa ses azalır.
- Yol mu değişti? Ses göğse farklı ulaşır. Katılaşmış akciğer (konsolidasyon) sesi daha iyi taşır. Akciğerle göğüs duvarı arasına giren sıvı (plevral efüzyon) ya da hava (pnömotoraks) ise sesi zayıflatır. Aşırı havalanmış akciğer ve kalın göğüs duvarı da sesi zayıflatır.
Konsolide akciğer yeni bir ses üretmez, trakeadaki sesi süzmeden göğüs duvarına taşır. Bu yüzden konsolidasyonun üzerinde trakeadakine benzer gür ve tiz bir ses duyulur. Buna bronşiyal solunum denir.
Azalmış ses her zaman hastalık demek değildir. Hasta yüzeyel soluyorsa, göğüs duvarı kalınsa ya da stetoskop cilde iyi oturmuyorsa da ses azalır. Bu yüzden hastaya ağzı açık, biraz derin nefes aldırın ve karşı tarafla karşılaştırın.
Her soru, aşağıdaki üç kuraldan birine dayanır. Sonraki derslerde bu kurallara numaralarıyla döneceğiz.
Ses, trakea ve büyük bronşlarda hızla akan havanın girdaplarından doğar. Hasta yüzeyel solursa ya da akım çok azalırsa ses de azalır.
Normal havalı akciğer sesin tiz kısmını süzer. Katılaşan (konsolide) akciğer sesi daha iyi taşır. Akciğerle göğüs duvarı arasına giren sıvı ya da hava ise sesi zayıflatır.
Daralmış bir hava yolu titreşirse wheezing ya da stridor duyulur. Kapalı küçük bir hava yolu aniden açılırsa ral duyulur. Pürüzlü plevra yaprakları birbirine sürtünürse sürtünme sesi duyulur.
Ayrıntılar: Ses nereden gelir? · Ses göğse nasıl ulaşır? · Ek sesler nasıl oluşur?
Hangi ek sesler vardır?
Normal solunum sesinin üzerine binen yeni seslere ek ses denir. Ek sesler kulağa nasıl geldiklerine göre iki büyük aileye ayrılır. İki ses ise bu ailelere tam uymaz.
| Aile | Kulağa nasıl gelir? | Örnekler |
|---|---|---|
| Sürekli | Uzun, müzikal | Wheezing (hışıltı), Ronküs, Stridor |
| Süreksiz | Kısa, patlayıcı bir çıtırtı | İnce ral, Kaba ral |
| Diğer | İki aileye de tam uymaz | Squawk, Plevral sürtünme sesi |
Ronküs düşük perdeli bir sürekli sestir ve düşük perdeli wheezing ile aynı ailededir. Büyük hava yolunda sekresyon ya da daralmayla ilişkilidir ve öksürükle değişebilir. İkisini kulakla ayırmak her zaman kolay değildir.
Bir sesi nasıl tarif edersiniz?
Bir sesi tarif etmek için bütün derslerde aynı dört soruyu soracağız.
İnspiryumda mı, ekspiryumda mı? İnspiryumun başında mı, sonunda mı?
Müzikal mi, patlayıcı mı? İnce mi, kaba mı? Perdesi pes mi, tiz mi? Sayısı az mı, çok mu?
Tek bir bölgede mi, yaygın mı? Tek tarafta mı, iki tarafta mı?
Öksürük, derin nefes, pozisyon ya da tedaviyle değişiyor mu?
Dört sorunun cevabı size her zaman bir tanı vermez. Ama sizi doğru soruya götürür: Kaynak mı değişti? Akım mı değişti? Yol mu değişti?
Başlarken hangi yanlışlardan kaçınmalısınız?
Aşağıdaki üç yanlış inanış, duyduğunuz sesi yanlış yorumlamanıza yol açar.
Wheezing yoksa obstrüksiyon da yoktur.
Ağır obstrüksiyonda akım o kadar azalır ki hava yolu titreşemez. Bu yüzden wheezing kaybolabilir. Buna "sessiz göğüs" denir ve bir alarm bulgusudur.
Ral duyduysanız pnömoni vardır.
Raller fibroziste, kalp yetmezliğinde ve bronşektazide de duyulur. Hangi hastalığı düşüneceğinizi ralin zamanlaması, dağılımı ve öksürükle değişip değişmediği gösterir.
Sağlıklı insanda hiç ral duyulmaz.
Bir süre yüzeyel soluyan sağlıklı kişide akciğerlerin alt kısmında, yani bazallerde yumuşak raller duyulabilir. Bu raller birkaç derin nefesle kaybolur (Normalin sınırları).
- Ses trakea ve büyük bronşlarda doğar. Havalı akciğer sesin tiz kısmını süzer ve göğüs duvarında veziküler ses duyulur.
- Bir ses değiştiğinde üç soru sorun: Kaynak mı değişti? Akım mı değişti? Yol mu değişti?
- Ek sesler iki ailedir: uzun ve müzikal sürekli sesler, kısa ve patlayıcı süreksiz sesler.
- Her sesi dört soruyla tarif edin: Ne zaman? Nasıl? Nerede? Neyle değişiyor?
Devam etmek için: Sınıflama ve terimler · Ses kütüphanesi · Klinik vakalar
Kendini yokla
3 kısa soru. Cevabınızı seçince açıklama açılır.