Göğsün farklı yerlerinde neden farklı normal sesler duyarsınız?
Kısa cevapÇünkü dört normal ses aynı kaynaktan gelir, ama stetoskop bu kaynağa her noktada farklı uzaklıktadır. Kaynağa yaklaştıkça ses gürleşir ve tizleşir, ekspiryum da daha iyi duyulur.
Dört normal ses nereden gelir?
Önceki modülde solunum sesinin trakea ve büyük bronşlarda doğduğunu gördük. Hava burada hızlı ve düzensiz akar ve geniş bantlı, yani birçok perdeyi birlikte içeren bir hışırtı üretir. Küçük hava yolları ve alveoller bu sese neredeyse hiç katkı vermez.
Göğsün farklı noktalarında farklı sesler duyarsınız, çünkü sesin kulağa gelene kadar geçtiği yol değişir. Boyunda stetoskop kaynağın hemen üstündedir. Periferde ise araya santimetrelerce havalı akciğer girer. Havalı akciğer pes sesleri geçirir, tiz sesleri ise büyük ölçüde süzer.
Bu yüzden dört normal sesin adı, dört ayrı ses kaynağının adı değildir. Her ad, sesin kulağa nasıl geldiğini ve olağan olarak nerede duyulduğunu anlatır:
- Trakeal ses: boyun, suprasternal çentik.
- Bronşiyal ses: manubrium üzeri.
- Bronkoveziküler ses: önde üst parasternal alan, arkada skapulalar arası.
- Veziküler ses: periferik akciğer alanlarının çoğu.
Dört sesi kulakla nasıl ayırırsınız?
Dört özelliğe bakın: sesin şiddeti, perdesi, iki fazın ne kadar süre duyulduğu ve fazlar arasında bir sessizlik olup olmadığı. Bunlar Sesin üç ölçüsü dersinde gördüğümüz şiddet, perde ve zamanlamadır.
| Ses | Şiddet ve perde | Ekspiryum ve fazlar arası sessizlik |
|---|---|---|
| Trakeal ses | Çok gür ve sert. Tiz bileşenler belirgin. | İki faz da gür. Aralarında net bir sessizlik var. |
| Bronşiyal ses | Gür ve tiz. | Ekspiryum en az inspiryum kadar uzun ve gür. Aralarında kısa, net bir sessizlik var. |
| Bronkoveziküler ses | Orta şiddet, orta perde. | İki faz yaklaşık eşit uzunlukta. Sessizlik belirsiz. |
| Veziküler ses | Yumuşak, pes bir hışırtı. | İnspiryum boyunca duyulur, ekspiryumun yalnızca başı duyulur. Sessizlik yok. |
Bu sesler neden farklıdır?
İlk neden uzaklıktır. Periferde ses havalı akciğerden geçer ve tiz bileşenleri bu yolda daha çok kaybolur. Bu yüzden göğüs duvarına yumuşak, pes bir hışırtı ulaşır. Trakea üzerinde ise araya akciğer girmez. Bu yüzden ses gür, sert ve geniş bantlı kalır (Ses göğse nasıl ulaşır?).
İkinci neden şudur: iki fazda ses farklı yerlerde doğar. İnspiryumda ses üreten bölgeler akciğerin içine dağılmıştır. Ekspiryumda ise ses daha çok merkezdeki büyük hava yollarından gelir ve periferik göğüs duvarına zayıf ulaşır. Bu yüzden veziküler seste ekspiryum kısa ve siliktir.
Merkeze yaklaştıkça ekspiryum da belirginleşir. Boyunda iki faz neredeyse eşit güçte duyulur.
Son olarak fazlar arasındaki sessizliğe bakalım. Bu sessizlik birinci kuralın sonucudur: akım yoksa ses yok. İnspiryumdan ekspiryuma geçerken akım bir an durur ve ses de kesilir.
Trakea ve manubrium üzerinde iki faz da gür olduğu için bu kısa kesinti net duyulur. Periferde ise ekspiryum zaten silik başladığı için boşluk fark edilmez.
Kulağınızı nasıl eğitirsiniz?
Dört sesi kaynaktan çevreye doğru sırayla dinleyin. Her geçişte bir önceki sesten neyin değiştiğine odaklanın.
- Trakeal ses. Gür, sert ve geniş bantlıdır. İki faz da güçlüdür ve aralarında kısa bir sessizlik vardır.
- Bronşiyal ses. Hâlâ gür ve tizdir, ama biraz daha yumuşaktır. Ekspiryumun ne kadar uzun ve gür kaldığına dikkat edin.
- Bronkoveziküler ses. Tizler azalmıştır. İki faz yaklaşık eşit uzunluktadır ve aradaki sessizlik belirsizleşmiştir.
- Veziküler ses. Yumuşak, pes bir hışırtıdır. İnspiryum baskındır, ekspiryum ise kısadır ve hemen söner.
Sonra sırayı tersine çevirin ve aynı farkları bu kez veziküler sesten başlayarak arayın. Aynı alıştırmayı bir meslektaşınızda da yapabilirsiniz. Stetoskobu boyundan başlatın, sonra sırayla manubriuma, skapulalar arasına ve en son bazallere kaydırın.
Bronşiyal ses periferde duyulursa ne anlama gelir?
Önce iki terimi birbirinden ayırın. Manubrium üzerinde duyduğunuz gür, tiz ve ekspiryumu uzun sese bronşiyal ses diyoruz. Bu ses orada normaldir.
Aynı karakterdeki ses akciğer periferinde, örneğin sağ alt zon posteriorda duyulursa buna bronşiyal solunum diyoruz. Bronşiyal solunum patolojik bir bulgudur. Sesin karakteri benzerdir, onu anormal yapan duyulduğu yerdir.
Periferde bronşiyal solunum duyuyorsanız sesin yolu değişmiştir. En sık neden katılaşma (konsolidasyon), yani alveollerdeki havanın yerini sıvının ve hücrelerin almasıdır. Bronş açık kalırsa merkezdeki ses süzülmeden göğüs duvarına ulaşır. Bu, ikinci kuralın sonucudur: içeride katılaşma sesi taşır.
Aynı bölgede ses iletimi testleri de artmışsa bu yorum güçlenir. Bu testler bronkofoni, fısıltılı pektorilokui ve egofonidir (Ses iletimi testleri). Efüzyonun üst sınırı ve kompresif atelektazi de periferde bronşiyal solunum verebilir. Periferik bir alanda bronkoveziküler ses duymak da aynı yönde, ama daha hafif bir ipucudur.
Konsolidasyonun sesi nasıl taşıdığını Ses göğse nasıl ulaşır? dersinde, pnömonideki tabloyu Pnömoni ve konsolidasyon sayfasında bulabilirsiniz.
Veziküler ses alveollerde oluşur.
Adı alveolü (vezikülü) çağrıştırır, ama ses büyük hava yollarındaki akımda oluşur. Havalı akciğer bu sesi süzer ve yumuşatır.
Bronşiyal ses nerede duyulursa duyulsun patolojiktir.
Manubrium üzerinde normaldir, yani anlamı duyulduğu yere bağlıdır. Aynı ses periferde duyulursa bronşiyal solunum adını alır ve sesin yolunun değiştiğini gösterir.
- Dört normal ses aynı kaynaktan gelir: trakea ve büyük bronşlardaki düzensiz akım.
- Dört sesi ayırmak için şiddete, perdeye, ekspiryumun süresine ve fazlar arasındaki sessizliğe bakın.
- Kaynağa yaklaştıkça araya giren havalı akciğer azalır. Bu yüzden ses gürleşir, tizleşir ve ekspiryum uzar.
- Kulağınızı eğitmek için dört sesi boyundan bazallere doğru sırayla dinleyin.
- Bronşiyal ses manubrium üzerinde normaldir. Aynı ses periferde duyulursa bronşiyal solunumdur ve en sık konsolidasyonu düşündürür.
Derinleşmek isteyenler içinasistan · uzman · sayılar ve kaynaklar
İki faz arasındaki farkın sayıları
Akımın kontrol edildiği kayıtlarda inspiryumdaki göğüs duvarı amplitüdü, aynı akımdaki ekspiratuvar değerin yaklaşık 1,99 ile 2,43 katıdır. Trakeal amplitüd ise faza çok daha az bağlıdır (Gavriely ve Cugell, 1996).
Çıkarma fonopnömografisiyle yapılan bir çalışmada, birbirinden uzak göğüs noktalarının inspiratuvar veziküler sesleri birbirini pek sönümlemedi. Ekspiratuvar seslerin uzamsal uyumu ise daha yüksekti (Kraman, 1980). Bu bulgu, inspiryumda kaynakların akciğer içine dağıldığını düşündürür. Ekspiryumda ise proksimal hava yollarının katkısı daha büyüktür.
Havalı akciğer sesi ne kadar süzer?
Ağızdan verilen sesin göğüs duvarına iletimi yaklaşık 300 Hz'in üzerinde belirgin olarak düşer. Ölçümlerin ayrıntısı Ses göğse nasıl ulaşır? dersinin derinleşme bölümündedir. Sağlıklı kişilerde inspiryumda göğüs duvarı spektrumu yüksek frekanslarda yaklaşık 13–15 dB/oktav düşer.
Trakeal ses
Suprasternal çentikte kaydedilen ses, göğüs duvarı sesinden daha geniş bantlıdır. Yüksek frekanslarda daha güçlüdür ve amplitüdü çok daha büyüktür. Üst hava yolunun geometrisi de spektrumu biçimlendirir. Uzun boylu kişilerde karakteristik frekanslar daha düşüktür.
İki ayrı "I:E"
Solunum fazlarının süre oranı (I:E), kişinin solumasının zamanlamasını tarif eder. Akustik I:E enerji oranı ise inspiryum ve ekspiryum pencerelerinde biriken sinyal enerjisini karşılaştırır. Uzamış ekspiryum ikisini birden değiştirebilir, ama ikisi birbirinin yerine kullanılamaz. Kulakla değerlendirdiğimiz şey, ekspiryumun hem süresi hem de ne kadar duyulabildiğidir.
Kaynaklar için kaynakçaya bakın.
Kendini yokla
3 kısa soru. Cevabınızı seçince açıklama açılır.